نحوه تعویض پانسمان | چگونه پانسمان زخم را عوض کنیم؟

تعویض پانسمان زخم یکی از مراحل مهم مراقبت از زخم است که با هدف محافظت از بستر زخم، کنترل ترشحات، حفظ شرایط مناسب برای ترمیم و کاهش احتمال آلودگی انجام می‌شود.

اهمیت بالای مراقبت از زخم باعث شده تا در این مطلب از مجله همیار طب به آموزش تعویض پانسمان بپردازیم.

دلایل اهمیت تعویض منظم پانسمان زخم

برخی به اشتباه تصور می‌کنند تنها هدف تعویض پانسمان زخم، پوشاندن آن است. اما این باور کاملا اشتباه است. در جدول زیر می‌توانید مهم‌ترین دلایل تعویض پانسمان زخم را مشاهده کنید:

 

دلیل تعویض منظم پانسمان	اهمیت برای زخم
کنترل ترشحات	جلوگیری از اشباع شدن پانسمان و تجمع نامناسب ترشحات
محافظت از زخم	کاهش تماس بستر زخم با آلودگی و عوامل تحریک‌کننده
بررسی روند ترمیم	امکان مشاهده تغییرات ظاهری و وضعیت بستر زخم
محافظت از پوست اطراف	کاهش تماس طولانی‌مدت پوست با رطوبت و ترشحات
حفظ شرایط مناسب زخم	کمک به مدیریت رطوبت و ایجاد محیط مناسب برای ترمیم
تشخیص علائم هشدار	شناسایی تغییرات غیرطبیعی مانند افزایش درد، تورم یا ترشح
حفظ عملکرد پانسمان	جلوگیری از ادامه استفاده از پانسمان خیس، آلوده یا اشباع‌شده

وسایل مورد نیاز برای تعویض پانسمان زخم

برای تعویض پانسمان به وسایل و تجهیزات متنوعی نیاز خواهید داشت. از مهم‌ترین این وسایل و تجهیزات می‌توانیم به موارد زیر اشاره کنیم:

• دستکش یک‌بارمصرف
• گاز استریل
• پانسمان نوین یا ساده مناسب زخم
• محلول شست‌وشوی مناسب
• چسب پانسمان
• پد یا گاز تمیز
• کیسه دفع پسماند
• پیش‌بند یک‌بارمصرف
• قیچی تمیز در صورت نیاز

آموزش تعویض پانسمان زخم به صورت مرحله به مرحله

برای اینکه بتوانید پانسمان زخم خود یا اطرافیان را به بهترین نحو ممکن تعویض کنید، مراحل زیر را به ترتیب انجام دهید:

مرحله اول: آماده کردن محیط و وسایل

پیش از شروع، یک سطح صاف و تمیز برای قرار دادن وسایل انتخاب کنید. تمام تجهیزات مورد نیاز را در دسترس قرار دهید. پانسمان جدید، گاز، دستکش، محلول شست‌وشو و کیسه دفع پسماند باید قبل از برداشتن پانسمان قبلی آماده باشند.

آماده‌سازی محیط، احتمال تماس پانسمان جدید با سطوح آلوده را کاهش می‌دهد و باعث می‌شود روند تعویض بدون وقفه انجام شود.

 

مرحله دوم: شست‌وشوی دست‌ها

دست‌ها را با آب و صابون به‌طور کامل بشویید و خشک کنید. قسمت بین انگشتان، نوک انگشتان و زیر ناخن‌ها را نیز تمیز کنید. قبل از تماس با پانسمان جدید یا زخم، دست‌ها باید کاملاً تمیز باشند.

پس از برداشتن پانسمان قبلی و همچنین پس از پایان کار نیز شست‌وشوی دست‌ها را انجام دهید. بهداشت دست یکی از ساده‌ترین و مهم‌ترین اقدامات برای کاهش آلودگی هنگام مراقبت از زخم محسوب می‌شود.

مرحله سوم: برداشتن پانسمان قبلی

چسب یا وسیله نگهدارنده پانسمان را به‌آرامی جدا کنید. سپس پانسمان قبلی را بدون کشیدن ناگهانی از روی زخم بردارید.

اگر پانسمان به بستر زخم چسبیده است، آن را با فشار جدا نکنید. مرطوب کردن پانسمان با آب یا محلولی که کادر درمان توصیه کرده است، می‌تواند جدا شدن آن را آسان‌تر کند. کشیدن پانسمان خشک و چسبیده می‌تواند به بافت در حال ترمیم آسیب وارد کند.

پانسمان استفاده‌شده را در کیسه پسماند قرار دهید و آن را روی سطح کار رها نکنید.

مرحله چهارم: بررسی زخم

بعد از برداشتن پانسمان، وضعیت زخم و پوست اطراف آن را بررسی کنید. رنگ بستر زخم، میزان ترشحات، تغییر اندازه یا عمق زخم، تورم، قرمزی و وضعیت پوست اطراف اهمیت دارد.

ترشحی که نسبت به قبل افزایش پیدا کرده، غلیظ شده یا رنگ زرد، سبز یا قهوه‌ای پیدا کرده است، به بررسی پزشکی نیاز دارد. بوی نامطبوع، افزایش درد، تورم، خونریزی و گسترش قرمزی نیز از علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.

مرحله پنجم: تمیز کردن زخم

زخم را مطابق دستور پزشک یا پرستار با محلول مناسب تمیز کنید. برای بسیاری از زخم‌های ساده، آب تمیز یا محلول شست‌وشوی توصیه‌شده مورد استفاده قرار می‌گیرد. روش شست‌وشو باید مطابق با نوع زخم و شرایط بیمار انتخاب شود.

هنگام تمیز کردن، زخم را با فشار یا اصطکاک شدید نسابید. استفاده خودسرانه از الکل، آب اکسیژنه، ید یا سایر مواد ضدعفونی‌کننده قوی نیز توصیه نمی‌شود؛ این مواد در برخی شرایط می‌توانند به بافت زخم آسیب بزنند و روند ترمیم را مختل کنند.

مرحله ششم: خشک کردن اطراف زخم

پس از شست‌وشو، پوست اطراف زخم را با گاز تمیز به‌آرامی خشک کنید. از مالش دادن زخم خودداری کنید. هدف این مرحله، حذف رطوبت اضافی از پوست اطراف بدون آسیب به بافت تازه تشکیل‌شده است.

کنترل رطوبت پوست اطراف اهمیت زیادی دارد. چرا که تماس طولانی‌مدت پوست سالم با ترشحات می‌تواند آن را نرم و آسیب‌پذیر کند و در برخی زخم‌ها به گسترش آسیب پوستی منجر شود.

مرحله هفتم: انتخاب و قرار دادن پانسمان جدید

پانسمان را از بسته‌بندی خارج کنید و تا حد امکان سطح داخلی آن را لمس نکنید. سپس آن را بدون ایجاد فشار غیرضروری روی زخم قرار دهید. در صورت استفاده از پانسمان نوین، دستور مصرف محصول را نیز رعایت کنید؛ زیرا روش استفاده، مدت ماندگاری و نحوه تعویض محصولات مختلف با یکدیگر تفاوت دارد.

مرحله هشتم: ثابت کردن پانسمان

پانسمان را با چسب یا روش تثبیت مناسب در محل قرار دهید. پانسمان نباید آن‌قدر شل باشد که جابه‌جا شود و نباید آن‌قدر محکم بسته شود که به پوست فشار وارد کند یا گردش خون را مختل سازد.

در صورت استفاده از بانداژ یا باندپیچی، میزان فشار باید مطابق دستور متخصص باشد.

مرحله نهم: دفع وسایل و شست‌وشوی دست‌ها

پانسمان قبلی، گاز، دستکش و سایر اقلام مصرف‌شده را داخل کیسه پسماند قرار دهید. محل کار را تمیز کنید و پس از پایان تعویض پانسمان، دست‌ها را دوباره بشویید.

پانسمان‌های یک‌بارمصرف را دوباره استفاده نکنید. استفاده مجدد می‌تواند احتمال آلودگی زخم را افزایش دهد.

 

مهم‌ترین نکاتی که قبل از پانسمان زخم باید به آن توجه داشته باشید

قبل از تعویض پانسمان زخم الزامی است به نکاتی که در ادامه بیان می‌کنیم توجه داشته باشید:

• نوع زخم را در نظر بگیرید: روش تعویض پانسمان یک زخم سطحی با زخم جراحی، زخم فشاری، زخم دیابتی یا زخم دارای ترشح زیاد یکسان نیست. نوع زخم باید قبل از انتخاب روش مراقبت مشخص شود.
• پانسمان را بر اساس نیاز تعیین کنید: پانسمان‌های نوین عملکرد یکسانی ندارند. برخی برای جذب ترشحات، برخی برای حفظ رطوبت مناسب و برخی برای محافظت از بستر زخم یا پوست اطراف طراحی شده‌اند. انتخاب محصول باید بر اساس نیاز زخم انجام شود.
• زمان تعویض را خودسرانه تعیین نکنید: تعداد دفعات تعویض به نوع پانسمان و شرایط زخم بستگی دارد. دستور پزشک یا پرستار را در اولویت قرار دهید.
• پانسمان خیس یا اشباع‌شده را بررسی کنید: اگر پانسمان با خون یا ترشحات خیس و اشباع شده است، زمان تعویض آن باید طبق دستور درمانی بررسی شود. پانسمان جراحی نیز در صورت خیس یا آغشته شدن به مایعات ممکن است به تعویض زودتر نیاز داشته باشد.
• پانسمان چسبیده را نکشید: اگر پانسمان به زخم چسبیده است، کشیدن آن می‌تواند به بافت آسیب بزند. آن را طبق دستور متخصص مرطوب کنید و سپس به‌آرامی جدا کنید.
• از مواد نامناسب روی زخم استفاده نکنید: الکل، آب اکسیژنه، ید، کرم‌های آنتی‌بیوتیک و محصولات موضعی را بدون توصیه پزشک روی زخم استفاده نکنید. برخی از این مواد می‌توانند به بافت در حال ترمیم آسیب بزنند.
• سطح داخلی پانسمان را لمس نکنید: تماس دست با قسمت داخلی پانسمان می‌تواند آن را آلوده کند. هنگام قرار دادن پانسمان جدید، قسمت تماس‌دهنده با زخم باید تمیز باقی بماند.
• زخم را نسابید: هنگام شست‌وشو، فشار و اصطکاک شدید می‌تواند به بافت تازه آسیب بزند. تمیز کردن باید با روش ملایم و مطابق دستور درمانی انجام شود.
• پوست اطراف زخم را بررسی کنید: قرمزی، تحریک، خیسی بیش از حد، زخم شدن یا تغییر رنگ پوست اطراف می‌تواند نشان‌دهنده مشکل در مراقبت یا تماس نامناسب با ترشحات باشد.
• علائم عفونت را جدی بگیرید: افزایش درد، قرمزی، تورم، خونریزی، افزایش ترشحات، ترشح غلیظ زرد یا سبز، بوی نامطبوع و افزایش اندازه یا عمق زخم از علائم هشدار هستند. تب نیز می‌تواند نیاز به ارزیابی پزشکی را مطرح کند.
• زخم‌های پیچیده را در منزل خودسرانه مدیریت نکنید: زخم‌های عمیق، زخم‌های مزمن، زخم‌های دیابتی، زخم‌های فشاری پیشرفته، سوختگی‌های شدید و زخم‌های همراه با عفونت یا بافت مرده به ارزیابی تخصصی نیاز دارند.
• دستور مصرف پانسمان نوین را بخوانید: هر پانسمان ویژگی‌ها و محدودیت‌های مشخصی دارد. زمان تعویض، نحوه قرار دادن، میزان پوشش و روش برداشتن پانسمان باید مطابق دستور محصول و برنامه درمانی باشد.
• هر بار تعویض را فرصتی برای ارزیابی زخم بدانید: تغییرات زخم را نسبت به دفعات قبلی مقایسه کنید. افزایش ترشح، تغییر رنگ، بوی نامطبوع، افزایش درد یا بزرگ‌تر شدن زخم می‌تواند نشانه تغییر وضعیت زخم باشد و نیاز به بررسی تخصصی داشته باشد.

نتیجه‌گیری

در این مطلب به آموزش تعویض پانسمان زخم پرداختیم و اطلاعاتی را در این باره بیان کردیم. فراموش نکنید تعویض زخم‌های پیچیده تنها به کمک پزشک یا پرستار امکان‌پذیر است.